Η ιστορία της Μυκόνου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το ιερό νησί της Δήλου, όπως είναι φυσικό άλλωστε, λόγω της γειτνίασης. Κάποιοι αποδίδουν μάλιστα το όνομά της στον ήρωα Μύκονο, γιο του μυθικού βασιλιά της Δήλου Ανίου, ο οποίος σύμφωνα με το μύθο ήταν απόγονος του Απόλλωνα και της νύμφης Ροιούς. Μια άλλη μυθική παράδοση αναφέρει πως ο Ηρακλής έθαψε κάτω από τους τεράστιους γρανιτένιους βράχους που καλύπτουν την επιφάνεια του νησιού τους Γίγαντες που είχε θανατώσει στην διάρκεια της Γιγαντομαχίας.
Ο Όμηρος, ο Βιργίλιος και ο Απολλόδωρος αναφέρουν πως στη Μύκονο έθαψε η Θέτιδα τον Αίαντα τον Λοκρό, έπειτα από τον πνιγμό του κοντά στο νησί, κατά την επιστροφή του από την Τροία. Πρόσφατες ανασκαφές που έγιναν στη θέση Φτελιά, στον Πάνορμο, μαρτυρούν την ύπαρξη νεολιθικού οικισμού και ανάγουν την πρώτη κατοίκηση του νησιού στην 5η χιλιετία π.χ. Πρώτοι οικιστές θεωρούνται οι Κάρες και οι Φοίνικες. Στο όρος Διακόφτης, έχουν εντοπιστεί τάφοι, της πρωτοκυκλαδικής περιόδου, ενώ στην ίδια περιοχή έχουν αποκαλυφθεί και δύο λαξευτοί θαλαμωτοί τάφοι που ανάγονται στη Μυκηναϊκή περίοδο (1400-1200 π.Χ.). Αργότερα το νησί αποικήθηκε από Ίωνες που έφτασαν εδώ από την Αττική με αρχηγό τους τον Ιπποκλή, γιο του Νηλέα.
Μετά την ήττα των Περσών στο Μαραθώνα (490 π.Χ.), φαίνεται πως ο Δάττης και ο Αρταφέρνης στάθμευσαν για ένα διάστημα στη Μύκονο. Σύμφωνα με τις επιγραφές, το 478 π.Χ. η Μύκονος ανήκε στην Α’ Αθηναϊκή Συμμαχία, συνεισφέροντας στο ταμείο της Δήλου 1,5 τάλαντο, ένα ποσό που μαρτυρά τη φτώχια που μάστιζε τότε το νησί, σε βαθμό μάλιστα που το επίθετο «Μυκόνιος» έφτασε να είναι συνώνυμο του «φιλάργυρου», του «πλεονέκτη» και κατ’ επέκταση του «κακού γείτονα». Κατά τους ιστορικού χρόνους, συμπεραίνεται από τις πήγες ότι στη Μύκονο υπάρχουν δύο πόλεις που ενώθηκαν σε συνοικισμό γύρω στο 200 π.Χ. Η αρχαιολογική έρευνα δεν έχει κατορθώσει ακόμα να τις εντοπίσει, ωστόσο, θα πρέπει να βρίσκονται η μία στη θέση της σημερινής χώρας και η δεύτερη στο Παλιόκαστρο (Φτελιά). Στην περίοδο της κυριαρχίας των Μακεδόνων, η Μύκονος ανήκε στο κοινό των νησιωτών, ενώ τα νομίσματα που έκοβε μέχρι την εποχή του αυτοκράτορα Αυγούστου δείχνουν ότι διατηρούσε κάποια αυτονομία κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους. Κατά τη Βυζαντινή περίοδο ανήκε αρχικά στο Θέμα της Αχαΐας και μετά τον 6ο αιώνα στο Θέμα του Αιγαίου. Μετά την άλωση της Πόλης από τους Φράγκους, η Μύκονος παραχωρείται στους Βενετούς Ανδρέα και Ιερεμία Γκίζι (1207), στη δικαιοδοσία του Δουκάτου του Αιγαίου. Στα χέρια των Γκίζι παραμένει μέχρι το 1390, οπότε παραχωρείται απευθείας στην εξουσία της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας.
Το νησί γνώρισε την καταστροφή από τις επιδρομές των Καταλανών (1292) και του Χερεντίν Μπαρμπαρόσα (1537). Στην τελευταία μάλιστα, μεγάλο μέρος του πληθυσμού κατέληξε στα σκλαβοπάζαρα και όσοι κατάφεραν να διαφύγουν, μετανάστευσαν στη γειτονική Τήνο. Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, η Μύκονος αρχίζει να ευημερεί χάριν στο προνομιακό καθεστώς που απολάμβαναν οι Κυκλάδες. Μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα, ωστόσο, οι όρμοι και τα λιμάνια της –όπως και αυτά της γειτονικής και έρημης Δήλου- υπήρξαν καταφύγια πειρατών. Χάρη στην πειρατεία, τη ναυτιλία και το εμπόριο, κατά τον 18ο αιώνα το νησί γνωρίζει μεγάλη ακμή, γεγονός που επιβεβαιώνεται από τη μεγάλη ναυτική δύναμη που συγκεντρώνεται εδώ στις παραμονές της Επανάστασης. Ένας στόλος από 22 πολεμικά πλοία και 450 άντρες συμμετείχε ενεργά στις συγκρούσεις, ενώ η Μαντώ Μαυρογέννους (1797-1840) αναδεικνύεται σε μία από τις σημαντικότερες μορφές του αγώνα, επανδρώνοντας και αρματώνοντας καράβια για τις ανάγκες της Επανάστασης.
Το 1830 εντάσσεται στην επικράτεια του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους, ωστόσο η ανάπτυξη της ατμοπλοΐας είχε ως αποτέλεσμα τη σταδιακή παρακμή του νησιού, που ακολούθησε τη μοίρα και των άλλων νησιών. Στη συνέχεια έρχεται η μετανάστευση προς τις παραδουνάβιες χώρες και την Αμερική για να ολοκληρώσει την εικόνα της παρακμής, η οποία κράτησε μέχρι και τη δεκαετία του 50, περίοδο κατά την οποία η Μύκονος αρχίζει να αναπτύσσεται ως διεθνής τουριστικός προορισμός. |
